1. Mikroskop altında çeşitli hücreleri inceleyen bir öğrencinin, aşağıdaki hücre kısımlanndan han-gisinl ilk olarak görmesi,            hücrenin bir bitkl hücresi olduğunu anlaması için yeterlidir?

A) Mitokondri             B Hücre zan C) Hücre duvarı           D) Lizozom

  2. A. Hücre içinde madde iletimini sağlar. B. Hücrede proteini sentezler. C. Hücreye gerekli enerjiyi üretir.

Özellikleri verilen organeller aşağıdakilerden hangileridir?

               -A.             -B.                        C.

A) Endoplazmik    R. Ribozom            Mitokondri

B) Lizozom            Ribozom                Mitokondri 

C) Ribozom          Endolazmik R.        Mitokondri

D) Mitokondri      Endolazmik R.       Ribozom

3. Aşağıdaki olaylardan hangisi yalnızca klorofil-Jİ hücrelerde meydana gelir?

  A) Solunum             B) Beslenme C) Sindirim              D) Fotosentez

  4. Bütün canlı hücreler ile ilgili;

I. Solunum II. Fotosentez III. Büyüme   olaylarından hangıleri ortak olarak gerçekle-şir?

A) Yalnızl              B)Yalnızlll C) 1 - II                  D) 1 - III

  5. Aşağıdaki organ ve hücre çiftleri arasında hangisinde görev olarak benzerlik yoktur?

A) Mide-Lizozom

B) Deri-Zar

C) Bağırsak - Golgi aygıtı

D) Beyin - Çekirdek  

  6. Bir hücre, canhhğını devam ettirebilmesi için aşağıda verilenlerden hangisini bulundurmak zorunda değildir?

    A) Çekirdek            B) Sitoplazma C) Ribozom            D) Hücre zarı

  7. Sitoplazmasında büyük koful bulunduran bir hücre ile ilgili aşağıdaki verilenlerden hangi-si yanlıştır?

  A) Sentrozom bulundurmaz.

  B) Hücre çeperi vardır.

  C) Nişasta bulundurmaz.

  D) Fotosentez ile oksijen oluşturabilir.

   8. Aşağıdaki yapılardan hangisinin karşısındaki olayla ilişkisi yoktur?

  A) Kloroplast - Fotosentez

  B) Lizozom - Hücre içi sindirim

  C) Sentrozom - Hücre bölünmesi

  D) Mitokondri - Oksijensiz solunum

  9. Bitki hücresinde aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

A) Golgi                B) Sentrozom C) Kofu!                D) Kromoplast

  10. Aşağıdakilerden hangisi hücre zarı ile hücre çeperinin ortak özelliğidir?

  A) Seçici geçirgendirler.

  B) Esnek ve canhdırlar.

  C) Hücreyi korurlar.

  D) Bütün canlılarda ortak olarak bulunurlar.

  1 1. Hücre organellerinde meydana gelen olaylardan hangileri kloroplastta meydana gelir?

  I. Oksijenin kullanılması II. Karbondioksidin kullanılması  İll. Suyun kullanılması

A) Yalnız l                B) l - III C) II-III                  D)MI-III

   Cevaplar:1-C 2-A 3-D 4-D 5-C  6-A 7-C 8-B 9-B 10-C 11-C

Sentrozom: Hayvan hücreterinde bulunur,

Görevi: Hücre bölünmesinin profaz evresinde kendisini eşfe-yerek sayısım iki katına çıkanr. Hücre bölünmesinde iğ ipliklerinin oluşmasmı sağlar. İğ iplikleri bozulursa hücre bölünemez.    

Sentrozom oluşturduğu iğ iplikleri ile kromozomfarin ekvatordan kutupfara çekilmesine yardımcı olur.  

   sentrozom            ribozom

Ribozom: Bütün hücrelerde bulunur (Vîrüs hariç).

Hücrede bulunduğu yerler: Sitoplazmada, Endoplaz-mik retikufum zarlarına tutunmuş ofarak, çekirdek zan üzerine tutunmuş olarak, kloroplast ve mitokond-ri iç smsmda

Görevî: Çekirdekten DNA'dan gelen şifreye göre protein üretmektir.

ENDOPLAZMIK RETİKULUM:

Hücre zanndan çekirdeğe kadar uzanan kanallar sis-temidir.

Yapısı: Hücre zarının yapısına benzer. Fakat daha in-cedir. Üzerinde ribozom bulundurup bulundurmaması-na göre ikiye ayrıtır. Zarları üzerinde ribozom taşıyorsa granüllü endopiazmik retikulum, zariarı üzerinde ribozom taşımıyorsa granülsüz endoplazmik retikulum adını alır.

Hücrede bulunduğu yerler: Sitoplazmanın her tarafına dağılmış durumdadır.

Görevî: Granüllü endoplazmik retikulum üzerindeki ribozomlarda sentezlenen proteini kanaicık sistemi ile hücrenin gerekli yerlerine taşımak. Hücre içinde madde dağıtımmı ve taşınmasını sağlar.  

         Endoplasmik Retikulum     

GOLGJ CİSİMCİĞJ

Endoplazmik retikulumdan oluşan kesecikler topluluğudur. Yapısı: Üst üste dizilmiş yassı keselerden meydana gelmiştir.      Lizozom                                    Golgi         

LİZOZOM

Bakteri, mavi - yeşil algler ve alyuvar hücreleri dışıı daki bütün hücrelerde bulunur.

Yapısı: Tek zarlı bir organeldir. Endoplazmik retikı !um ve golgiden meydana gelir. İçi kuvvetli sindîriı enzimleri ile doludur. Lizozom zarı, her hangi bir n< denle yırtılacak olursa. içindeki sindirim enzimleri hü( reyi parçalar. Bu olaya otoliz denir. Bu özelliğinde dolayı lizozom intihar keseciği olarak da adlandırılır.

Görevi: Hücre içi sindirim organelidir. Alınan besinle ri sindirerek hücrenin kuIJanabiteceği hale getiriı Yaşlanmış ya da ölmüş hücreleri parçalar, kurbağ. larvalarında kuyruğun kopmasını sağlar. Akyuvarlar da bol bulunur.

KOFUL

Endoplazmik retikulumdan, golgiden, hücre zarındar meydana gelebilir.

Yapısı: Tek zarlı bir organeldir. Yaşlı ve genç bitk hücrelerinde farklı yapıdadır. Genç bitki hücresinde ve hayvan hücresinde koful küçük ve çok sayıda, yaşlı bitki hücresinde büyük ve az sayıdadır.

Görevi: Bitki hücrelerinde suyun alış-verişine yardımcı olur. • Bazı besin maddelerinin depolanmasiJiı sağlar. • Tek hücrelilerde besinJerin sindirilmesini sağlar (Besin kofulu) • Tek hücrelilerde fazla suyun boşaltılmasını sağlar (Kontraktil koful = Boşaltım kofulu)

MİTOKONDRİ

Bakteriler ve algler hariç bütün hücrelerde bulunur. Enerjiye fazla ihtiyaç duyulan hücrelerde mitokondri sayısı çok fazladır.

Örneğin; kas hücreleri, sinir hüc-releri. sperm hücresi gîbi.

Görevleri: Çok sayıda görevi vardır. Salgı maddelerinin yapıldığı, depolandığı, paketlen-diği organeldir.

• Salgı maddelerinin salınmasını sağlar.

• Golgi bulunduğu dokuya uygun salgı üretir. Örneğin:  süt bezlerinde süt, ter bezlerinde ter üretme gibi.

PLASTJDLER

Mantar ve hayvan hücrelerinde bulunmazlar. Plas-tidler hücreyle beraber gelişerek görevine uygun şekil ve renk kazanırlar. Renklerine ve görevlerine göre plastidler üç grupta incelenirler.

a)       Kloroplastlar: Öglena'da ve bitkilerin yeşil kısım-larında bulunurlar.

     Görevî: Köklerle topraktan alınan suyu, gözeneklerl "avadan alınan karbondioksiti güneş ışığı yardımıyl ^rleştirip besin üretmektir. Bu olaya Fotosente denir.

Fotosentez olayının denklemi:

  

b)Kromoplast:

Bitkilerde sarı, kırmızı, turuncu renkte olan plastidlerdir. Yaşlı yapraklarda, meyvalarda ve bazi yuksek yapili bitkilerin köklerinde bulunur.

Sari renkte kromoplastlar —> Limon, Muz vb.

Kirmizi Renkte olan Kromoplastlar: —> Domates vb. ...

Turuncu Renkte olan Kromoplastlar —> Havuç vb.

c)Lokoplastlar

Renksiz plastidlerdir. Besin depolama işinde göredirler. Bitkinjn kök, toprak altı gövdesi ve tohumlar da protein, yağ, nişasta depo ederler. Işıkta ye renge dönüşürler. Depo edilen nişasta taneterir şekli bitki hücresine göre değişir.

                    Plastidler birbirine dönüşülebilirler. Örneğin olgunls mamış domates yeşil renklidir ve kloroplast taşır. ( gunlaşma tamamlandıkça yeşil renk yerini kırm renge bırakır. Yani kloroplastlar kromoplasta dönşür.

3. ÇEKİRDEK (NUCLEUS) Genel olarak her hücrede bir çekirdek bulunur. Hüc renin ortasında yer alır. Belirgin zarla çevrili çekirde olmayan hücrenin çekirdek maddesi sitoplazmaya  dağılmıştır.Çekirdek: Çekirdek zarı, çekirdekçik, çekirdek plazması ve kromatin iplik olmak üzere dört kısımda meydana gelir.

1. Çekirdek Zarı: Çekirdek zarı, endoplazmik retikı lumun devamı şeklinde olup endoplazmik retikulı mun zarı ile bağlantı halindedir. Yapısında porlar bL lunur. Bu porlar çekirdek plazması ile sitoplazm arasında serbest geçişe ve madde alış-verişin imkan sağtar. Çjft katlıdır.

2. Çekirdekçik: Hücrede bîr veya daha lazla buluna bilen çekirdekçik ribozom ve protein sentezinde akt rol oynar. Çekirdekçiğin sayısı ve büyüklüğü hücreniı işlevine göre değişir. Çekirdekçik ışığı çok iyi kırdığın dan ışık mikroskobuyla belirgin olarak görülebilir,

3. Çekirdek Plazması: Çekirdeğin içini dolduran sı vıya denir. Yarı akışkan yapıdadır. Çekirdek sıvısı su %50 - 80, protein % 39. DNA % 10, RNA % 1, mi-neral ve diğer maddelerden oluşur.

4. Kromatin İplik: Nukleus (çekirdek) içinde bulunup özel boyalarla boyandığı zaman görülebilir, iplikçik şeklindekl bir ağ sistemidir. Bu iplikçiklere kromatin iplikleri ve kromatin ağı denir.

           Dinlenme halindeki nükleusun içinde görüler: bu iplikçikler, spiralleri açılmış uzamış ve dağınık durumda bulunan kromozomlardır. Hücre bölüneceği zaman bu iplikler spiral yaparak toplanır, kısalır ve kalınîaşır. Böylece kromozomları meydana getirir.  

*Bütün canhlar bir veya bir çok hücreden meydana gelir.

*Hücreler canlının en küçük yapısal ve fonksyonel birimidir.

*Hücreler kendilerinden önceki hücrelerin bölünmesi İle meydana gelirler.

*Canlının kalıtım maddeleri hücrelerde bulunur.

                                   HÜCRENİN  ŞEKLI VE büyüklüğü

             Hücreler çoğunlukla mikroskobik olmakla birlikte, gözle görülebilecek büyüklükte olan hücrelerde vardır En küçük hücreler gametler, bakteriler ve parazit bir hücrelilerdir. En büyük hücre ise deve kuşu yumurtasıdır. Bilinen en uzun hücre ise 1 m kadar uzunluktaki sinir hücreleridir.

                Hücrelerin şekilleri farklı farklıdır. Yıldız, oval, küp, silindir, dikdörtgen vb. şekillerde olabilir. Mesela kemik hüc-releri yıldız, salgı hücreleri kübik, ince bağırsağın iç ta-baka hücreleri silindirik, bitki hücreleri kübik veya çok şekilli olabilir.

HÜCRENİN ÇEŞİTLERİ

1. Zarla Çevrili Çekirdeği Bulunmayan Hücreler

Mavi-yeşil algler ve bakteriler sitoplazmalarında zarla çevrili bir çekirdek taşımazlar. Sitoplazma içinde yaşamsal olaylan gerçekleştiren organeller de yoktur. (Ribozom hariç) Canlılığın devamı için gerekli metabolizma olayları yapıları üzerinde olur. Memeli canlıların alyuvar hücrelerinde çekirdek yoktur.

2. Zarla Çevrili Çekirdeği Bulunan Hücreler

Bu hücrelerde çekirdek çift katlı zarla sitoplazmadan ayrılmıştır. Yaşamsal olaylar hücre içinde bulunan organellerde gerçekleşir. Gelişmiş çok hücreli canlılarda yapı ve görev bakımın-dan benzer hücreler dokuları, dokular organlan, organ-lar sistemleri sistemler de organizmayı oluştururlar.                             

                              Hücre '—> Doku —> Organ —> Sistem —> Organizma

                                        Canlılar hücre sayılarina  göre;

Tek hücreli canlılar                                                              Çok hücreli canlılar

• Tek hücreden oluşurlar                                                               • Çok sayıda hücreden oluşurlar

        • Bütün hayatsal olaylar tek hücre İçinde gerçekleşir.                 • Hücreler arasında işbirliği vardır.                               • Bakteriler, Amip, Paramecium vb.                                                •Bİtki, hayvan, insan, mantar... vb.

BITKI VE HAYVAN HUCRESI

HÜCRENİN YAPISI

Canlıların temel birimi olan hücreler üç kısımdan oluşur.

1. Hücre zarı     2. Sitoplazma        3. Çekirdek